Indien u deze nieuwsbrief niet goed kunt lezen, klik dan hier.
april 2013, nummer 25
VEELZIJDIGFLEXIBELDUURZAAM

Milieukwalificaties NIBE gunstig voor staal

De keuze én daadwerkelijke toepassing van staal als duurzaam bouwmateriaal krijgt sinds kort steun van verschillende nieuwe publicaties en tools. Zo pakt de 2013-versie van het NIBE Basiswerk Milieuclassificaties Bouwproducten, Tabellenboek gunstig uit voor de waardering van staal. Het veel gebruikte naslagwerk biedt heldere, gekwantificeerde beoordelingen van de milieuprestaties van een groot aantal gangbare bouwproducten. De milieuklasse per functionele eenheid is voorzien van een schaduwprijs. Met de vastlegging in schaduwprijzen sluit NIBE aan op de SBK-Bepalingsmethode. De beoordelingen van de bouwproducten zijn nu gebaseerd op de gevalideerde milieugegevens in de Nationale Milieudatabase, waaronder die van staal voor zware, middelzware en lichte constructies, binnenwanden en gevel- en dakbekleding. Mede dankzij het gebruik van deze correcte data krijgen stalen bouwproducten in het boek voor vele verschillende toepassingen een goede én meer reële waardering, dikwijls in de vorm van de hoogste milieuklasse en de laagste schaduwkosten.

  • het tabellenboek is te bestellen op www.nibe.org. Op de NIBE-website is tevens aanvullende- en achtergrondinformatie te vinden.
  • foto boven: Iemants Staal monteert staalconstructie nieuwe stationshal Rotterdam CS (Team CS: Benthem Crouwel Architecten, Meyer en Van Schooten Architecten en West 8).

Integrale aanpak van
portiekflats
Buitenlands nieuws Product: buigen van
profielen en plaat

Nieuwe MRPI-bladen voor staal

Bouwen met Staal heeft de meeste recente milieugegevens van constructiestaal in nieuwe MRPI (Milieu Relevante Product Informatie) bladen gepubliceerd. Het betreft constructiestaal voor binnenwanden, gevel- en dakbekleding, lichte toepassingen zoals kozijnen, middelzware toepassingen zoals vangrails en zware toepassingen (kolommen en liggers). De MRPI-bladen bieden de getoetste, gekwantificeerde prestaties van 1 ton constructiestaal op elf milieueffecten, waaronder uitputting, verzuring, opwarming van de aarde, CO2-uitstoot en aantasting van de ozonlaag. Alle data komen voort uit milieugerichte levenscyclusanalyses (LCA’s), in 2012 uitgevoerd door INTRON in opdracht van Bouwen met Staal. Het 'end of life'-scenario is opgesteld op basis van gegevens van demontage-/sloopbedrijven en schrootverwerkende bedrijven. Bij alle typen toepassingen komt daardoor het resultaat gunstiger uit dan voorheen. De MRPI-bladen zijn inzetbaar bij milieuprestatieberekeningen met de ‘Bepalingsmethode Milieuprestatie Gebouwen en GWW-werken’. Behalve op de MRPI-bladen, zijn de data ook opgenomen in de Nationale Milieudatabase.

Top

Integrale aanpak van portiekflats

ENDIS is een samenwerkingsverband dat zich onder meer richt op renovatie van portiekflats uit de jaren ‘50 en ’60 uit de vorige eeuw. Het ENDIS-concept voor deze opgave won De Voorsprong 2012, de prijs van de SEV voor renovatieconcepten. Het concept geeft een praktisch én betaalbaar antwoord op de vraag naar revitalisering van de grote voorraad portieketage-woningen: van eenvoudig planmatig onderhoud tot en met meer ingrijpende renovatie van het bestaande casco, al of niet gecombineerd met een nieuwe dakopbouw. Dankzij het integraal ontwerpproces vindt optimale afstemming plaats tussen bouwkunde, constructie en installatietechniek. Geprefabriceerde elementen maken een hoge bouwsnelheid tegen lage bouwkosten mogelijk. Door maatregelen als woningschil-isolatie, lage-temperatuurverwarming en duurzame energieopwekking via warmtepompen en zonnecellen kan de energiebesparing oplopen tot zo’n 70% ten opzichte van de bestaande situatie. Het energielabel kan verbeteren van E naar A++.

Top

BUITENLANDS NIEUWS:

Hybride scherf

The Shard – Engels voor ‘scherf’ – is geopend. Met zijn 310 m. is deze spectaculaire wolkenkrabber in Londen het hoogste gebouw van West-Europa en biedt bezoekers bij goed weer uitzicht over een gebied van 65 km rond de Engelse hoofdstad. Dat mag wat kosten, want de prijs van een bezoek is £ 24.95, vooraf te reserveren. Het ontwerp van Renzo Piano wordt beschreven als een verticale stad van 600.000 m2, verdeeld over 72 lagen met een grote diversiteit aan functies: kantoren, woningen, winkels, restaurants en een luxueus hotel. De piramidevormige constructie is verre van gebruikelijk. De kelder is gebouwd met beton. De 40 lagen daarboven hebben een stalen hoofddraagconstructie rondom de betonnen kern. Voor de vloeren 41 t/m 72 ontwierp constructeur Ove Arup & Partners een toren-in-toren constructie: een betonconstructie vóór de kern met een staalskelet eromheen. De toplagen zijn weer van staal. De bijzondere, meerlaagse glasgevel is afkomstig van Scheldebouw UK. De automatische bediende screens zijn geleverd door een Nederlands bedrijf, Verano. Het project is gefinancierd door het investeringsfonds van Qatar en heeft in totaal 12 jaar geduurd.

Top

Product: buigen van profielen en plaat

In de architectuur worden steeds vaker gebogen vormen toegepast. Dankzij computertechnieken is het ontwerpen van die vormen goed mogelijk. Voor de uitvoering ligt staal voor de hand. Via buigwalsen zijn stalen profielen, buizen en platen te krommen (togen), met behoud van de doorsnede. Een alternatief heet knikken. Hierbij wordt het materiaal op enkele plaatsen doorgedrukt en ontstaat een veelhoek. Togen en knikken kan bij wand-/plaatdikten van 0,35 tot 3 mm (bij koudgevormd staal) en van 1,5 tot 20 mm (bij warmgewalst). Afhankelijk van de dikte en profilering is een radius vanaf 350 mm mogelijk bij plaatlengten tot 6–7,5 m. Ook geprofileerde plaat is te buigen: als een harmonica loodrecht op de profilering of via kleine knikken in de lengterichting van de profilering.

Van Rijsoort is bedreven in het 2D- en 3D-buigen van allerhande stalen platen en profielen tot bijvoorbeeld trapbomen en boogsegmenten voor bruggen. Echt spannend wordt ‘t bij het samenstellen van gecompliceerde vormen, zoals achtbanen. Van Rijsoort kan ook conisch buigen: het gelijktijdig rond en onder een hoek buigen van een profiel. Het profiel krijgt dan een trechtervorm.

Voor het Imax theater in Boedapest boog Van Rijsoort enkele honderden buizen rond 168,3 mm.

Dupral heeft zich onder motto ‘Plooiwerk is mooiwerk’ toegelegd op het buigen en knikken van geprofileerde plaat voor gevel- en dakbekleding. Daarnaast bewerkt het bedrijf in Soest sandwichpanelen, cassettes en hoekstukken.

Een van de referenties van Dupral is een info-centrum in Heerenveen met fraai gebogen, doorlopende gevel en dak van weervaststaal.

VPT Versteeg walst platen in elke straal tot een breedte van 2000 mm en een dikte van 3 mm. Desgewenst verzorgt het bedrijf in Heusden ook de engineering en montage van het eindproduct.

Naast buigen doet VPT ook in ‘art punch’. Een combinatie van de beide technieken werd ingezet voor een ensemble windschermen in Bergen op Zoom. In de gebogen aluminium beplating van de schermen zijn fragmenten van een schilderij geperforeerd. Het patroon ontstaat door de afstand tussen de perforaties en de grootte van de gaatjes te variëren.

Kersten Europe is specialist in het buigen van plaat en profielen van aluminium, roestvast staal en staal, van een kleine IPE 80 tot en met een forse HEA 1000. Het bedrijf won onlangs nog de Dutch Polish Business Award (DPBA) voor Nederlandse ondernemers die actief zijn in Polen. Kersten heeft er sinds 2000 een vestiging.

Enkele kunststukjes van Kersten op de Floriade 2012 in Venlo: de voetgangersbrug (boven) en het hoofdgebouw Innovatoren.
Top

Van vrieshal tot gemeentelijk verzamelgebouw
Je zou het niet zeggen, maar het strak en stoer vormgegeven verzamelgebouw Post Zuid bestaat voor een deel uit een hergebruikte vrieshal. In Post Zuid heeft de gemeente Apeldoorn haar hulpdiensten brandweer en ambulancezorg bijeen gebracht, inclusief voertuigen, remises en werkplaatsen én het plaatselijke kringloopcentrum. Eén van de uitgangspunten van Courage Mies Architectuur (een verbintenis tussen Courage architecten en Mies Architectuur) was dat het nieuwe gebouw met zo min mogelijk materiaal wordt gebouwd en volledig demontabel is, al is dat hopelijk voorlopig niet nodig. Daarom is de staalconstructie van de vrieshal geïntegreerd in het nieuwe gebouw. Ook de uitbreiding heeft een staalskelet, met staalplaat-betonvloeren op de verdiepingen. De forse uitkraging op de kop van het gebouw is gemaakt met een stalen vakwerkconstructie. In de onderbouw zijn de werkplaatsen, remises en kringloopwinkel geplaatst. De langwerpige bovenbouw huisvest de kantoren en kantine. De grote glasvlakken en lichtstraten brengen het daglicht tot diep in het gebouw. De constructeur van Post Zuid was Ingenieursbureau Bartels.


Viersterren met staal
Het kleurrijke Fletcher Tower Hotel markeert sinds begin dit jaar het knooppunt Holendrecht in Amsterdam. Met zijn cilindervorm presenteert het gebouw zich naar alle kanten hetzelfde. Op de gebogen glazen buitenhuid speelt zich een spel van cirkels af dat verbloemt waar de vloeren zich bevinden. Benthem Crouwel Architecten ontwierp de 60 m hoge toren op een zeer bescheiden bouwkavel pal naast de snelweg. De diameter van de toren bedraagt 24 m. De hotelkamers zijn verdeeld over 12 bouwlagen, 10 kamers per laag. De drie toplagen bevatten vijf boardrooms, de skybar en het skyrestaurant. De cilindervorm is gebouwd met een ronde, prefab betonnen stabiliteitskern en een stalen hoofddraagconstructie. Aan de kern zijn steeds per laag 10 stalen frames gehangen om de prefab betonnen vloeren op te leggen. Deze hangende constructie was nodig, omdat de toren aan de onderzijde inspringt. De stalen frames zijn opgenomen in de scheidingswanden van de hotelkamers, mede vanwege de vereiste 90 minuten brandwerendheid. De gevels van de toren bestaan uit een composiet binnengevel met op enige afstand een glazen buitenhuid van gelaagde glasplaten met open naden. De met stippen geprinte glasplaten zijn op T-vormige stalen consoles aan de vloeren bevestigd. Van Rossum Raadgevende Ingenieurs trad op als constructeur van het viersterrenhotel.


Energiehuis vol cultuur
De voormalige Energiecentrale aan de Noordendijk in Dordrecht is getransformeerd tot een cultureel Energiehuis. Dit centrum fungeert als podium, productiehuis, repetitieruimte, educatie- en ontmoetingsplek voor amateurs en professionals, (jonge) makers en producenten. Het 11.000 m2 grote complex, begin vorige eeuw gebouwd, was een aaneenschakeling van zes machinehallen en ketelhuizen. De hoge hallen met stalen vakwerkspanten vormden de behuizing van de generatoren. Uitgangspunt van Architectenbureau Jonkman Klinkhamer was om de bestaande structuur zoveel mogelijk te hergebruiken. Door de verkeersruimten aan de buitenzijde van de lokalen te leggen, zijn de bestaande gevels ongewijzigd gebleven. Het complex wordt nu over de volle lengte doorsneden door een verkeersstraat met een glazen dak. In het oudste gedeelte van het Energiehuis (uit 1905) zijn de volgebouwde hallen gestript tot lege ruimten. In één ervan komt de muziekzaal van ToBe, in de andere hal het Grand Café. Constructeur IMd Raadgevende Ingenieurs heeft onderzocht welke delen van de oude constructie gehandhaafd en welke beter vervangen kunnen worden, óók met het oog op de kosten en de duurzaamheid. De belangrijkste ingrepen zijn uiteindelijk geweest het slopen van bestaande vloeren en het aanbrengen van nieuwe vloeren. De authentieke industriële uitstraling is in het vernieuwde Energiehuis in elk geval volledig bewaard gebleven.


Agenda

Constructie in Architectuur 4 april–8 mei, Hanzehogeschool Groningen

  • foto-expositie van de Dutch Architectural Photographers (DAPh) rond het thema ‘Constructie in Architectuur’. Enkele exposerende fotografen: Imre Csany, Thea van den Heuvel, Jean Paul Mio, Rien Lous, Jacomien Boonstra en Hennie Raaymakers.
  • www.daph.nl
  • foto: kantoorgebouw CJIB, Leeuwarden (Claus en Kaan Architecten, foto: Hennie Raaymakers)

Week van de Openbare Ruimte 8–12 april, Kasteel De Vanenburg, Putten

Leergang herbestemmen 10 april, Amersfoort; 23 april, Rotterdam

  • tweedaagse workshop met discussies, ‘spreekuren’ en locatiebezoeken rond de programmering, financiering en ontwikkeling van herbestemmingsprojecten.
  • www.sbr.nl

Energieneutrale utiliteitsbouw met staal 16 april 2013, BCN, Utrecht

  • praktijkgerichte middagcursus voor architecten over het ontwerpen van energiezuinige utiliteitsgebouwen met een stalen draagconstructie.
  • www.bouwenmetstaal.nl

Het Grote Transformatiecongres 17 april, Trouw, Amsterdam

  • congres over de rol en meerwaarde van architectuur bij transformatie van gebouwen. Tot de sprekers behoren Bjarne Mastenbroek (SEARCH), Johan Anrys (51N4E) en Paul Diederen (diederendirrix).
  • www.architectenweb.nl

Nationaal Brandveiligheidscongres 18 april, CineMec, Ede

  • congres met informatieplein en parallelsessies over onder meer het denken in brandscenario’s, integrale brandveiligheid in de zorg, Fire Safety Engineering en Beheersbaarheid van brand.
  • www.sbr.nl

Architectenbal en Gouden A.A.P. 19 april, Bio Science Park, Leiden

  • 3e editie van het Amsterdamse Architectenbal mét uitreiking van de Amsterdamse Architectuurprijs 2013 door oud-winnares Liesbeth van der Pol.
  • www.bna.nl

Hallenbouw volgens het nieuwe Bouwbesluit 14 mei, BCN, Utrecht

  • cursusmiddag voor ontwerpers en bouwers over de nieuwe Bouwbesluit-eisen voor thermische isolatie en brandveiligheid van bedrijfshallen, met handvatten voor een correct bouwkundig ontwerp.
  • www.bouwenmetstaal.nl

Jaarcongres de Architect 15 mei, New Babylon, Den Haag

  • lezingen en workshops over veranderende opgaven in de woningbouw en de rol van de architecten. Met bijdragen van o.m. Gus Tielens (korth tielens architecten), Marc Koehler (Marc Koehler Architects), Rick Wessels (BIQ), Bianca Seekles (ERA-Contour) en Jan Rotmans (Erasmus Universiteit Rotterdam)
  • www.congres-dearchitect.nl

Gulden Feniks 2013 4 juni, Provada, AmsterdamRAI

  • bekendmaking van de winnaars van de Gulden Feniks, de jaarlijkse prijs van het Nationaal Renovatie Platform voor projecten in gebiedstransformatie en renovatie en transformatie van gebouwen. De nominaties worden 2 april a.s. wereldkundig.
  • www.guldenfeniks.nl
  • foto: Metaforum, Eindhoven (Ector Hoogstad Architecten): één van de 39 deelnemers in de categorie ‘Transformatie gebouwen’.

Bouwcampus Duurzaamheidscongres 27 juni, Rijtuigenloods, Amersfoort

  • parallelsessies en informatieplein, in het teken van succesvolle cases in duurzaam bouwen.
  • www.sbr.nl

Nationale Staalbouwdag 2013, 10 oktober, Hangaar 2, Katwijk

Opgeven/afmelden

Reageren
Heeft u vragen of opmerkingen over de vermelde activiteiten? Mail uw reactie naar: architect@bouwenmetstaal.nl,
o.v.v. Architect+Staal april 2013.

Colofon
Architect+Staal is een tweemaandelijkse uitgave voor architecten met informatie voor het ontwerpen met staal.
Uitgave: Bouwen met Staal, Zoetermeer, april 2013
Samenstelling: Josine Crone (Crone Journalistiek & Bouwcommunicatie) en Arend Dolsma (Bouwen met Staal)
Productie: Bruikman Reclamestudio
 
Boerhaavelaan 40
2713 HX ZoetermeerPostbus 190 • 2700 AD ZoetermeerT +31(0)79 353 1277F +31(0)79 353 1278,
architect@bouwenmetstaal.nl www.bouwenmetstaal.nl